Jak już wspomniano w rozdziale czwartym, projektowany proces techno­logiczny powinien spełniać, poza warunkiem technologicznym, warunek ekonomiczny, według którego całkowity koszt realizacji projektowanego procesu powinien być jak najmniejszy. Przy rozpatrywaniu różnych wa­riantów procesów technologicznych w wielu przypadkach, szczególnie w produkcji wielkoseryjnej i masowej, rozwiązanie zagadnienia warunku ekonomicznego połączone jest z przeprowadzeniem analizy kosztów wła­snych wytwarzania. Koszty własne Kw wytworzenia danego produktu można podzielić na dwie grupy: 1)koszty zależne od wielkości produkcji, czyli tzw. koszty zmien­ił e Kz, do których zaliczamy: wynagrodzenie robotnika produkcyjnego, koszt materiału, koszt zużycia narzędzi skrawających, koszty oddziałowe, jak koszt energii elektrycznej itp.; 2)koszty niezależne od wielkości produkcji, czyli tzw. koszty stałe Ks: koszty budynków, zakupu obrabiarek, wykonania przyrządów, usta­wienia obrabiarek dla każdej serii przedmiotów itp. W ten sposób koszt własny danej operacji lub serii przedmiotów wyko­nywanych w określonym czasie wyrazić możemy sumą Kw = K2 + Ks Oznaczając przez k, koszty zmienne przypadające na jedną sztukę da­nego przedmiotu i przez N — liczbę przedmiotów wykonywanych w roz­patrywanym czasie (a więc roczny, miesięczny lub dobowy program pro­dukcyjny), koszty własne obliczyć można ze wzoru Kw = kz • N + Ks Koszty własne wykonania jednego przedmiotu wynoszą ka = kz f —j Jak wynika z dwóch ostatnich równań koszty własne serii przedmiotów wykonanych w określonym czasie mogą być przedstawione na wykresie Kw = f (N) linią prostą, a koszty własne jednej sztuki na wykresie kw = j (N) — hiperbolą równoboczną (rys. 263). Te równania i wykresy umożliwiają porównanie dwóch lub kilku wa­riantów operacji lub całego procesu technologicznego pod względem eko­nomicznym. Na rys. 264 przedstawiono dwie krzywe kosztów własnych jednej sztuki dla dwóch różnych wariantów procesu technologicznego. Z przebiegu krzywych wynika, że w przypadku II wraz ze zmniejszeniem liczby produkowanych przedmiotów koszty własne jednej sztuki coraz bardziej przewyższają koszty dla wariantu I, a przy zwiększaniu się pro­dukcji — coraz bardziej maleją. Punkt przecięcia się krzywych O odpo­wiada wielkości produkcji, dla której koszty własne jednej sztuki obu wariantów są jednakowe. Warunek opłacalności zastosowania wariantu II o koszcie własnym jednej sztuki kw2 w porównaniu z wariantem I o koszcie własnym kwl można wyrazić nierównością lub Wielkość produkcji zapewniająca opłacalność stosowania drugiego wa­riantu procesu technologicznego wyrazi się ostatecznie zależnością W obliczeniach tych nie wyznacza się więc całkowitej wielkości kosz­tów własnych dla porównywanych wariantów, natomiast ustala się zja­wisko zwiększania się lub zmniejszania kosztów własnych w zależności od zmian wielkości produkcji dla różnych wariantów procesu technologicz­nego.